Methodiek 
A. Inleiding
Het gezondheidsbeleid op school is stilaan ingebed in het dagelijks leven van verschillende scholen. Het is uiterst belangrijk dat alle initiatieven die de school neemt kwalitatief zijn en deze afgetoetst worden met de vooropgestelde doelstellingen.
In het kader van het gezondheidsbeleid zijn er verschillende tools uitgewerkt om de werking van je gezondheidsbeleid, en in dit geval specifiek op vlak van voeding en/of beweging, na te gaan. Als school kan je zo met behulp van deze instrumenten zelf bekijken waar er nog werkpunten zijn en deze omzetten in concrete acties
Een algemeen zelfevaluatie-instrument voor je gezondheidsbeleid kan je vinden op www.gezondeschool.be. Dit instrument geeft tevens een overzicht van allerhande evaluatiemogelijkheden, waar je deze kan vinden en wat zij tot doel hebben.
In dit document tref je een overzicht van de diverse tools die te maken hebben met voedings- en bewegingsbeleid. We lichten kort toe wat met elk van deze instrumenten kan bereikt worden en hoe het gebruikt dient te worden. Dit kan u verder helpen bij het opzetten van de juiste evaluatieacties en kan u bekijken wat voor u de meest efficiënte manier is. Na het doorlopen van de instrumenten kan u steeds verdere feedback en advies vragen aan het CLB, de pedagogische begeleiding, het Logo of SVS.
B. Welke instrumenten bestaan er reeds?
Hierbij een schematisch overzicht van de bestaande materialen
| Instrument | Thema | Niveau | Waar te vinden | |
1 |
Feedbackinstrument * | V - B | BaO - SO | www.gezondeschool.be/gezondheidsenquete |
2 |
Startinstrument | V - B | BaO - SO | www.gezondeschool.be |
3 |
Monitoring Schoolsport | V - B | BaO - SO | www.fitteschool.be > evaluatie |
4 |
Kieskeurig | V | BaO - SO | www.gezondeschool.be > Kieskeurig |
5 |
Gezond eten op school | V | BaO - SO | www.kbs-frb.be > publicaties > alle publicaties www.gezondeschool.be |
6 |
Watertest Wild van Water | V | BaO | www.wildvanwater.be/Wonderwijs/ Materiaal/WildvanWatertest.aspx |
Legende:
C. Doel en nut van elk instrument
1. Indicatorenbevraging en feedbackinstrument
Wat: link naar de resultaten van de indicatorenbevraging
Doelgroep: Basisonderwijs en Secundair onderwijs
Waar: www.gezondeschool.be/gezondheidsenquete
Elke drie jaar organiseert het VIGeZ in samenwerking met de Logo's een grootschalige bevraging die peilt naar het gezondheidsbeleid van scholen, bedrijven en sinds 2009 ook van lokale gemeenschappen. De drie thema's die bevraagd worden zijn tabak, voeding en beweging. Het luik van beweging werd in 2006 voor het eerst op summiere wijze bevraagd en sinds 2009 zal dit thema gelijkwaardig met voeding bevraagd worden. De schooldirectie is het aanspreekpunt voor deze bevraging.
Als de school aan deze bevraging deelneemt, is het mogelijk voor de school om met login gegevens de resultaten online te bekijken via het feedbackinstrument en de scores te vergelijken met andere groepen scholen. Dit instrument kan men terugvinden op de website www.gezondeschool.be/gezondheidsenquete.
De school kan per thema haar scores zien op een overzichtspagina (zie fig. 1). Vervolgens kan ze per item de verschillende vragen overlopen en bekijken waar er mogelijke aandachtpunten zijn (zie fig. 2). Dit gebeurt door een kleurcode. Indien gewenst kan de school een nabespreking van de resultaten krijgen met het logo of het CLB die hen vervolgens op weg helpt om het instrument te interpreteren en, indien gewenst, een aantal prioritaire werkpunten te selecteren. Samen kan er dan ook gezocht worden naar geschikte acties op maat van de school.
Het instrument laat tevens toe de resultaten af te zetten tegen de gemiddelde score van alle scholen, scholen met eenzelfde onderwijstype, onderwijsniveau of leerlingenaantal (zie fig. 3).
Het instrument is opgebouwd rond enkele belangrijke peilers die ook in de indicatorenbevraging worden gehandhaafd: educatie, school (afhankelijk van thema: reglementering, afspraken, faciliteiten), aanbod, participatie en netwerking. Deze peilers worden als voorname spelers gezien binnen het uitwerken van een gezondheidsbeleid.
De antwoorden worden gequoteerd en krijgen een kleurcode mee: rood, wit en groen. Rood staat voor een mogelijk aandachtspunt. Wit is neutraal en betekent dat een uitspraak niet mogelijk is of dat de school op het gemiddelde zit. Groen wil zeggen dat dit item een sterk punt is van de school.
Telkens als de indicatorenbevraging wordt afgenomen is het mogelijk voor de scholen om online hun resultaten te bekijken. Dit gebeurt dus elke 3 jaar (2006, 2009,...).
Figuur 1: Overzichtpagina na inloggen
Figuur 2: Overzicht van de vragen per item
Figuur 3: Per item afzetten tegen andere scholen
2. Startinstrument
Wat: bevraging rond voedingsbeleid en tabakspreventiebeleid met indicatie mogelijke aandachtspunten
Doelgroep: Basisonderwijs en Secundair onderwijs
Waar: www.gezondeschool.be
Dit instrument is net zoals het feedbackinstrument (zie 1.) gestoeld op de vragenlijst van de indicatorenbevraging. Het instrument is niet alleen toegankelijk voor scholen die deelnemen aan de indicatorenbevraging, maar ook voor alle andere scholen die willen nagaan hoe ver ze staan met hun gezondheidsbeleid op vlak van enkele thema's. Zo kan de school zelf nagaan in welke mate ze haar voedings- of bewegingsbeleid verder kan aansturen. Met het startinstrument is het echter niet mogelijke een vergelijking te maken met andere scholen.
Omwille van de parallellen met het feedbackinstrument is de opbouw ook sterk vergelijkbaar en komen dezelfde beleids- en procescomponenten aan bod.
Na het doorlopen van de vragenlijst komt men uit op een schematisch overzicht van de antwoorden (zie fig. 4). Vervolgens kan je per peiler zien waar de aandachtspunten zich situeren.
Je kan ook alle antwoorden per vraag bekijken (zie fig. 5) en zo de mogelijke aandachtspunten eruit halen en hieruit prioriteiten selecteren. Je kan kiezen om de vragen uit te printen, maar ook om de vragenlijst op te sturen naar jouw Logo (Lokaal Gezondheidsoverleg) of CLB. Zij nemen contact op met de school en stellen voor de school verder te ondersteunen bij het uitbouwen van het rookbeleid en/of voedings- en bewegingsbeleid, afhankelijk van de keuze van de school.
De antwoorden worden ook hier gequoteerd en krijgen een kleurcode mee: rood, oranje en groen. Rood staat voor een mogelijk aandachtspunt. Oranje is eerder neutraal en geeft te kennen dat men op dit punt niet slecht en niet goed scoort. Groen wil zeggen dat men niet beter kan presteren op dit punt en dat de school dit dus aanpakt volgens de verwachtingen; wat ideaal is dus.
Figuur 4: Schematisch overzicht van de antwoorden voor alle peilers
Figuur 5: Antwoorden per vraag
3. Monitoring Schoolsport
Wat: checklist voor het verwezenlijken van bepaalde actiepunten binnen een geïntegreerd voedings- en bewegingsbeleid.
Doelgroep: Basisonderwijs en Secundair onderwijs
Waar: www.fitteschool.be en www.schoolsportgeeftkleur.be
Via het evaluatietabblad op de website van Fitte School kan je een checklist bekomen met enkele aandachtspunten. De aandachtspunten werden ingedeeld in 10 belangrijke aspecten: educatie, wateraanbod, drankenaanbod, maaltijden, tussendoortjesbeleid, bewegingsmogelijkheden, afspraken en reglementering, proces/verloop, betrokkenheid/participatie, partners/netwerking. De lijst kan dienen als inspiratiebron en om af te checken welke acties de school reeds ondernomen heeft. Het is een basisdocument dat de school op weg kan helpen en enkele rudimentaire handvaten kan meegeven. De checklist wordt verzonden naar SVS en dient tevens als basis voor het toekennen van de laureaattitels.
Figuur 6: Bovenstaande figuur geeft de cjecklist van Fitte School weer
4. Kieskeurig
Wat: beleidstool waarbij dranken- en tussendoortjesbeleid op school in de spots worden gezet
Doelgroep: Basisonderwijs en Secundair onderwijs
Waar: www.gezondeschool.be/kieskeurig
Op de portaalsite van gezonde school kan je alle onderdelen (online analyse, brochure, affiches, brieven voor ouders) van de Kieskeurig campagne terugvinden. Deze campagne heeft tot doel de scholen wegwijs te maken in het dranken- en tussendoortjesbeleid. Het analyse-instrument is gedetailleerd en geeft de school een duidelijk beeld, maar ook een advies op maat voor haar dranken- en tussendoortjesbeleid.
Drie 'deuren' geven je de toegang tot drie verschillende luiken van het analyse-instrument: refter (aanbod), klas (educatie) en directie (beleid).
Figuur 7: Startpagina Kieskeurig met de drie toegangsdeuren
Voor het aanbodgedeelte wordt het aanbod van de dranken, gratis drinkbaar water, de tussendoortjes en de promotie van de voorkeurdranken en tussendoortjes gescreend. Dit is het meest uitgebreide gedeelte van de vragenlijst.
Figuur 8: Startpagina aanbodgedeelte
Het educatieve luik wordt bevraagd achter de deur van de klas. Hier zijn 4 belangrijke hoofdstukken de spelers op het veld:
- Educatie
- Leerinhouden
- Deskundigheidsbevordering
- Klasoverstijgende activiteiten
Dit deel van de vragenlijst neemt minder tijd in beslag dan het voorgaande en je kan er dus heel snel door zijn.
Figuur 9: Startpagina educatie
Beleidsvragen kan je terugvinden achter de deur van de directie waar je volgende aspecten aantreft:
- Communicatie en inspraak ouders en leerlingen
- Afspraken gebruik dranken en tussendoortjes
- Partners
- Coördinatie, interne afspraken en communicatiestructuur
- Afspraken met leveranciers van dranken en tussendoortjes
Figgur 10: Overzicht startpagina beleidsluik
Nadat de drie grote delen ingevuld werden, krijg je in een apart scherm een pdf-document met een overzicht van wat de school reeds doet met daaraan gekoppeld een advies voor elk onderdeel. Als afsluiter worden nog enkele aandachtspunten meegegeven. Het is een duidelijk gedetailleerd advies met verschillende verwijzingen naar interessante sites en informatie.
5. Gezond eten op school (KBS)
Wat: bevraging rond voedingsbeleid en tabakspreventiebeleid met indicatie mogelijke aandachtspunten
Doelgroep: Basisonderwijs en Secundair onderwijs
Waar: www.gezondeschool.be
Door het oprichten van een netwerk rond schoolmaaltijden hebben ervaringsuitwisselingen en verschillende constructieve discussies ertoe geleid om alle resultaten te gieten in een praktijkgids waarin scholen, cateraars en gezondheidswerkers een hele resem praktische tips kunnen vinden. De gids is opgebouwd rond verschillende aspecten van een evenwichtig voedings- en drankenaanbod op school. Per aspect zijn er beknopte checklists opgenomen. Hiermee an worden afgetoetst in hoeverre elke betrokkene voor het aanbod op school met deze aspecten rekening houdt. Meteen krijgt de school ook een zicht op de mogelijke verbeterpunten.
Helemaal achteraan de gids worden al deze verschillende checklists tot een geheel gebracht en kan je voor elk onderdeel alle punten makkelijk overlopen.
Figuur 11: Eerste deel checklist voedings- en drankenaanbod op school
6. Wild van Water (Logo Gent)
Wat: test ter analyse van het drink- en plasbeleid op school
Doelgroep: Basisonderwijs (directies / oudervereniging)
Waar: www.wildvanwater.be > (w)onderwijs > materiaal > wild van water test
De test komt neer op een eenvoudige checklist waaruit de school snel kan opmaken welke initiatieven zij reeds neemt en welke er eventueel nog kunnen gebeuren. De test bestaat uit drie strategieën: educatie, structurele maatregelen en afspraken. Ook participatie wordt nagevraagd omdat dit toch een belangrijk onderdeel is van het beleid. Het creëren van een draagvlak bij de leerlingen, de leerkrachten en de ouders is van belang om de kans op slagen te doen toenemen.
De structuur van de test ziet er als volgt uit:
1. Educatie:
a. Activiteiten
b. Voorbeeldgedrag
2. Formele afspraken
3. Structurele maatregelen
a. Aanbod
b. Infrastructuur en onderhoud
4. Participatie
Figuur 12: Eerste pagina van de watertest voor directies BaO
Voor ouderverenigingen werd er een apart document opgesteld waarbij er gepeild wordt naar de mate waarin de ouders op de hoogte zijn over het drinken en plassen en het drink-en-plas-beleid op school. Op deze manier wordt het duidelijk in welke mate de ouders betrokken zijn bij dit beleid.
Figuur 13: De watertest voor ouderverenigingen BaO
Home